1. Kinh tế thế giới đón nhận một số tín hiệu tích cực
Trung Quốc: Đợt giảm tốc kinh tế có dấu hiệu đã chạm đáy nhờ hiệu quả của các biện pháp kích cầu. Những số liệu mới công bố rất khả quan: kim ngạch xuất khẩu tháng 3 tăng 18,7% so với 1 năm trước (sau khi giảm 21% trong tháng 2); kim ngạch nhập khẩu tiếp tục sụt giảm tháng thứ 17 liên tiếp, nhưng đà giảm chậm lại còn 1,7%; đầu tư tài sản cố định quý 1 tăng 10,7% so với cùng kỳ năm ngoái, vượt kỳ vọng 10,3% của các nhà phân tích; hoạt động của ngành chế tạo tăng lần đầu tiên trong vòng 9 tháng (PMI tháng 3 đạt 50,2 điểm, là con số cao nhất và cũng là lần tăng đầu tiên kể từ tháng 6/2015); doanh thu bán lẻ tháng 3 tăng 10,5%; dự trữ ngoại hối tháng 3 tăng trở lại sau 5 tháng giảm liên tiếp. Các ngân hàng Trung Quốc đã cấp 1.370 tỷ NDT (211,23 tỷ USD) vốn tín dụng ròng mới trong tháng 3, cao gần gấp đôi con số 726,6 tỷ NDT của tháng 2.
Nhu cầu tiêu thụ điện tại Trung Quốc tăng càng củng cố quan điểm nền kinh tế này đang lấy lại đà tăng trưởng. Tiêu thụ điện tháng 3 đã tăng 5,6% so với một năm trước đó, đạt 476,2 tỷ kwh. Tính chung cả quý 1, tiêu thụ điện tăng 3,2% so với cùng kỳ năm trước, đạt 1,35 tỷ kwh. Đặc biệt, nhu cầu điện trong lĩnh vực dịch vụ tăng 10,9% so với cùng kỳ năm ngoái (so với mức tăng 6,9% của quý 1/2015) và tiêu thụ của các hộ gia đình tăng 10,8% (so với 2,6%), cho thấy nền kinh tế Trung Quốc đang đi đúng mục tiêu – trọng tâm chuyển dịch từ sản xuất sang tiêu thụ.
Tuy nhiên, GDP quý I tăng 6,7% so với cùng kỳ năm ngoái, mức thấp nhất kể từ đỉnh điểm cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. So với quý trước đó, GDP quý 1 chỉ tăng 1,1%, thấp nhất trong lịch sử nước này.
Mỹ: Thị trường lao động tiếp tục tăng trưởng vững. Số đơn xin trợ cấp thất nghiệp trong tuần tới 9/4 là 253.000, thấp nhất kể từ tháng 11/1973. Như vậy số đơn xin trợ cấp thất nghiệp Mỹ đã 58 tuần liên tiếp dưới ngưỡng 300.000, đánh dấu chuỗi chuỗi dài nhất kể từ năm 1973. Nhờ đó, lương của người Mỹ tăng nhanh, thúc đẩy chi tiêu tăng, giữ cho nền kinh tế duy trì đà tăng trưởng vững.
Tiếp tục chính sách nới lỏng tiền tệ
Các NHTW trên thế giới duy trì chính sách nới lỏng tiền tệ để hỗ trợ kinh tế. Ngày 15/3, NHTW Nhật (BoJ) quyết định giữ nguyên lãi suất ở mức âm; ngày 16/3, Fed giữ nguyên lãi suất ở mức 0,25 - 0,5% và công bố mục tiêu nâng lãi suất lên 0,9% vào cuối năm nay sau 2 lần điều chỉnh tăng, ít hơn một nửa so với kế hoạch đưa ra hồi tháng 12/2015; ngày 17/3 NHTW Anh (BoE) giữ lãi suất ở mức thấp kỷ lục 0,5% được duy trì từ tháng 3/2009 do lạm phát vẫn ở mức thấp và kinh tế đối mặt với nhiều nguy cơ trong năm nay; Ngày 18/3 NHTW Nga quyết định duy trì lãi suất ở mức 11% do lo ngại về lạm phát, và mới đây, ngày 5/4 NHTW Ấn Độ (RBI) hạ lãi suất xuống 6,5% - mức thấp nhất trong vòng 5 năm qua.
2. Thị trường hàng hoá thế giới: Giá thép tăng mạnh

Giá thép tại Trung Quốc đang tăng mạnh do nhu cầu cao trong mùa xây dựng, nhiều lĩnh vực kinh tế khởi sắc và các quy định thắt chặt về khí thải làm hạn chế sản lượng thép. Giá trung bình sản phẩm thép tại Trung Quốc trong 10 ngày đầu tháng 4/2016 đạt 2.700 Nhân dân tệ/tấn - ngang bằng mức giá một năm trước đây. Mức giá này cao hơn rất nhiều so với dưới 1.800 NDT/tấn hồi cuối năm ngoái.

Tuy nhiên, ngay sau khi giá thép tăng thì sản lượng thép nước này cũng tăng mạnh trở lại. Các nhà máy thép Trung Quốc bắt đầu nâng sản lượng từ tháng 3. Điều này gây lo ngại xu hướng giá tăng sẽ không kéo dài, bởi triển vọng đầu tư mới ở những lĩnh vực tiêu thụ nhiều thép của Trung Quốc vẫn rất mờ nhạt.

Những chương trình kích thích của chính phủ Trung Quốc dành cho thị trường bất động sản đã thúc đẩy đầu tư gia tăng, song không phải ở khắp mọi nơi mà chỉ tập trung vào việc nâng cấp ở những thành phố cấp 1 – hoạt động sử dụng rất ít thép. Và giá thép sẽ không thể tăng lâu dài nếu đầu tư không tăng ở các thành phố cấp 3 và cấp 4 – nơi tồn trữ thép đang cao nhất.
Ngành thép thế giới đang trong cuộc khủng hoảng thừa dài nhất trong lịch sử, khi Trung Quốc tăng 20% xuất khẩu thép với giá rất rẻ trong năm 2015; Nhật Bản và Hàn Quốc cũng đẩy thép ra thị trường quốc tế với giá rẻ hơn 35% so với giá bán trong nước.
Các hãng sản xuất thép trên toàn cầu đã rơi vào thua lỗ, trong đó có Tata Steel, hãng mới đây đã phải quyết định bán các nhà máy của mình ở Anh, gây tổn thất lớn cho tương lai của ngành sản xuất thép nước Anh, khiến hàng ngàn người bị thất nghiệp và những người ủng hộ việc Anh rời bỏ EU đã lấy lý do này để vận động bỏ phiếu. Hãng sản xuất thép Australia, Arrium mới đây cũng bị kiểm soát sản xuất sau khi liên tiếp thua lỗ, gây nguy cơ hàng ngàn công nhân nhà máy thép Whyalla bị mất việc làm.
Dầu: Ngày 17/4 các các nước khai thác dầu mỏ lớn trong và ngoài OPEC đã kết thúc phiên họp mà không đạt được thỏa thuận về "đóng băng" sản lượng và tuyên bố rằng họ cần "thêm thời gian." Ngay sau thông tin này, giá dầu thô thế giới giảm mạnh sau khi liên tiếp tăng suốt 8 trong 9 tuần trước đó bởi hy vọng về thỏa thuận “đóng băng” và những thông tin cho thấy sản lượng và lưu kho dầu của Mỹ tăng chậm lại. Từ mức giá cao nhất kể từ tháng 11/2015 đạt được vào ngày 12/4 (dầu WTI kỳ hạn giao tháng 5 trên sàn New York đạt 42,17 USD mỗi thùng, trong khi dầu Brent kỳ hạn giao tháng 6 trên sàn London đạt 44,69 USD mỗi thùng), giá dầu phiên 17/8 đã giảm xuống lần lượt 36,16 USD/thùng và 40,17 USD/thùng.
Giá gạo tiếp tục duy trì ở mức cao do lo ngại tình trạng hạn hán sẽ làm giảm sản lượng ở nhiều quốc gia. Tuy nhiên, việc giá cao khiến khách hàng không muốn mua lúc này, cản trở đà tăng giá. Hiện gạo 100% B của Thái Lan ở mức 380-385 USD/tấn, gạo 5% tấm của Việt Nam giá 365-375 USD/tấn. Gạo cùng loại của Ấn Độ giá 370-380 USD/tấn, của Campuchia giá 450-460 USD/tấn.
3. Một số dự báo về hàng hóa thế giới
+ Hiệp hội Thép Thế giới mới đây dự báo nhu cầu thép toàn cầu sẽ giảm 0,8% trong năm 2016 xuống 1.488 triệu tấn, sau khi giảm 3% trong năm 2015, do môi trường kinh tế thế giới, nhất là sự suy yếu của nền kinh tế Trung Quốc. Dự báo nhu cầu thép tại Trung Quốc sẽ giảm 4% trong năm 2016 và giảm tiếp 3% trong năm 2017, xuống mức 626,1 triệu tấn (giảm 15% so với 2013). Nhu cầu thép ở những nền kinh tế mới nổi sẽ tiếp tục tăng thấp hơn so với những dự đoán trước đây.
Steel Home dự báo sản lượng thép Trung Quốc năm 2016 sẽ vào khoảng 780 triệu tấn, nhưng trong nước chỉ tiêu thụ 680 triệu tấn, tức là còn dư khoảng 100 triệu tấn cho xuất khẩu. Thị trường thép sẽ chưa sớm thoát cảnh dư thừa, bởi Trung Quốc có kế hoạch cắt giảm khoảng 100 triệu đến 150 triệu tấn công suất sản xuất trong vòng 5 năm tới, nhưng trên thực tế thì khối lượng cần cắt giảm phải là 200 triệu tấn.
+ Tình trạng dư cung dầu mỏ đang giảm dần.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) trong báo cáo tháng 4/2016 nhận định tình trạng dư cung sẽ giảm bớt vào cuối năm 2016 trong bối cảnh tăng trưởng nhu cầu dầu tiếp tục ổn định cùng với sự sụt giảm sản lượng dầu của các quốc gia không thuộc OPEC, trong đó có Mỹ.
Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ mới đây đã nâng dự báo về mức giảm sản lượng dầu thô Mỹ năm 2017 lên 560.000 thùng/ngày, từ 480.000 thùng/ngày dự báo trước đây. Mức sụt giảm sản lượng dầu thô năm 2016 cũng được nâng lên 830.000 thùng/ngày từ 760.000 thùng/ngày dự báo trước đây. Trong khi đó, dự báo về tăng nhu cầu dầu Mỹ năm 2016 được nâng từ 80.000 thùng/ngày lên 120.000 thùng/ngày, và năm 2017 từ 160.000 thùng lên 190.000 thùng/ngày.
+ Hạn hán ở khắp nơi trên thế giới có thể khiến dự trữ gạo của các nước xuất khẩu hàng đầu thế giới giảm xuống mức thấp nhất kể từ 2008.
Viện Nghiên cứu Gạo Quốc tế (IRRI) nhận định tổng dự trữ gạo của Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam, Pakistan và Mỹ chắc chắn sẽ giảm xuống 19 triệu tấn vào nửa cuối năm 2016, từ mức gần 41 triệu tấn năm 2013.
+ Sản lượng đường Brazil sẽ cao nhất 3 năm, làm giảm lo ngại dư cung
Chính phủ Brazil hôm 14/4 dự báo sản lượng mía niên vụ này sẽ đạt 37,5 triệu tấn, so với 33,5 triệu tấn niên vụ trước, trong đó sản lượng ethanol sẽ giảm nên sản lượng đường sẽ tăng mạnh, cao nhất kể từ khi đạt 37,9 triệu tấn niên vụ 2013/14.
+ Trung Quốc có thể sẽ bị ngập lụt nặng, ảnh hưởng tới sản xuất nông nghiệp.
Tân Hoa xã ngày 1/4 dẫn lời Tổng thư ký Trung tâm chỉ huy phòng chống lụt bão và cứu trợ hạn hán quốc gia Trung Quốc cho biết rất sông Dương Tử đang có lượng nước cao hơn mức trung bình và tại nhiều nơi, mùa lũ đã bắt đầu sớm hơn so với những năm trước, và khu vực trung lưu và hạ lưu của dòng sông này có thể sẽ bị ngập lụt nặng trong năm nay do tác động của El Nino. Các tỉnh ở lưu vực sông Dương Tử là nơi sản xuất khoảng 60% sản lượng gạo của Trung Quốc và một phần năm sản lượng bông. Nếu lũ lụt nặng nề sẽ buộc Trung Quốc phải nhập khẩu gạo, hầu như từ các nhà xuất khẩu lớn của Châu Á như Thái Lan, Việt Nam và Ấn Độ.
4. Chính sách thương mại của một số quốc gia có tác động đến XNK của Việt Nam
+ Trước áp lực đến từ thép nhập khẩu giá rẻ, chính phủ nhiều quốc gia đã buộc phải gia tăng sức ép đối với các nước xuất khẩu thép lớn, nhất là Trung Quốc, trong việc chung tay giải quyết tình trạng nguồn cung thép “gây lụt” thị trường này.
EU đã tuyên bố sẵn sàng áp đặt các biện pháp mạnh tay nếu phát hiện dấu hiệu bán phá giá thép của các nhà sản xuất Trung Quốc. Tại cuộc gặp với Ngoại trưởng Trung Quốc mới đây, Ngoại trưởng Anh Philip Hammond đã bày tỏ quan ngại sâu sắc về cuộc khủng hoảng thừa trong ngành thép, đồng thời đề nghị phía Trung Quốc tăng cường nỗ lực nhằm giảm sản lượng. Tại Đức, hơn 40.000 công nhân ngành thép đã xuống đường biểu tình do lo ngại về khả năng thất nghiệp trong tương lai. Họ yêu cầu Chính phủ mạnh tay hơn đối với thép nhập khẩu từ Trung Quốc. Ấn Độ vào tháng 2 vừa qua đã đặt giá sàn đối với các sản phẩm thép nhập khẩu sau khi nhập khẩu thép từ Nhật Bản và Hàn Quốc vào Ấn Độ đã tăng gần 50% trong giai đoạn tháng 4/2015 đến tháng 2/2016.
 
+ Cuối tháng 3/2016 Trung Quốc thông báo sẽ dừng chương trình tạm trữngô và cho phép thị trường quyết định giá – động thái có thể sẽ khiến nông dân giảm diện tích trồng ngô để chuyển sang trồng những loại cây có lợi nhuận cao hơn như đậu tương, gạo và lạc.
Theo USDA, diện tích trồng ngô của Trung Quốc năm 2015 đạt 37 triệu ha, tăng so với 23 triệu ha năm 2001, do chính sách hỗ trợ của Chính phủ. Trái lại, diện tích đậu tương năm 2015 là 6,8 triệu ha, giảm so với 9,3 triệu ha 15 năm trước đó.
+ Trung Quốc sẽ thắt chặt quy định đối với sữa công thức dành cho trẻ em. Từ 2018, tất cả sữa công thức dành cho trẻ em bán trên thị trường TQ, kể cả sữa nhập khẩu qua hình thức thương mại điện tử, đều phải đăng ký với các cơ quan thực phẩm và dược phẩm Trung Quốc.
+ Trung Quốc đang có kế hoạch sẽ cho phép các nhà đầu tư nước ngoài được tham gia giao dịch quặng sắt hợp đồng tương lai – động thái có thể làm gia tăng sức ảnh hưởng của Trung Quốc trong việc định giá loại khoáng sản mà Trung Quốc là nước tiêu thụ lớn nhất thế giới này. Sàn giao dịch Đại Liên đang đề nghị Uỷ ban Điều tiết Chứng khoán Trung Quốc cho phép các nhà đầu tư nước ngoài được trực tiếp giao dịch quặng sắt hợp đồng tương lai. Giá quặng sắt kỳ hạn tương lai trên sàn Đại Liên đã trở thành giá tham chiếu để các hãng sản xuất thép và các thương gia kinh doanh quặng sắt Trung Quốc ấn định giá quặng sắt cho toàn thị trường Trung Quốc.
+ Malaysia kéo dài lệnh cấm khai thác bauxite thêm 3 tháng, bắt đầu từ 15/4/2016, để giảm bớt lượng tồn kho và giảm ô nhiễm ở các dòng sông do nước thải của quá trình khai thác bauxite. Sản lượng giảm tại nước xuất khẩu bauxite lớn nhất thế giới có thể gây gián đoạn nguồn cung sang nước tiêu thụ nhôm lớn nhất thế giới – Trung Quốc, và từ đó có thể ảnh hưởng tới lượng tồn trữ nguyên liệu sản xuất nhôm ở nước này.
+ Trung Quốc thông báo sẽ tăng phí đối với các hàng hoá mua từ nước ngoài và làm mạnh tay với những người buôn lậu hàng xa xỉ, trong nỗ lực nhằm khuyến khích hoạt động mua sắm ở trong nước và siết chặt thị trường không chính thức mà người mua lựa chọn để tránh thuế. Việc người Trung Quốc mua sắm ở nước ngoài khiến chính phủ nước này bị thất thu thuế và cũng không khuyến khích được hoạt động tiêu dùng trong nước, nhất là với các mặt hàng cao cấp, để cân bằng lại nền kinh tế, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu, điều mà lâu nay đang được hướng tới.
 
Nguồn: VITIC/Reuters